تولد و وفات و احوال اين حكيم الهى متأسفانه اطلاعى در دست نيست . 9 - آخوند ملا رضا تبريزى ( متوفى قبل از 1306 ) ، مدرس بزرگ فلسفه در مدرسهء جده بزرگ اصفهان و صاحب حاشيهء بر مشاعر و اسفار « 1 » . 10 - حاج ملا هادى سبزوارى ( 1212 - 1289 ) مشهورترين فيلسوف حكمت متعاليه بعد از ملاصدرا . دو سه سال آخر تدريس ملا على نورى را درك كرده ، اما عمدهء تعلمش نزد ملا اسماعيل درب كوشكى اصفهانى بوده است . از نظر تشكيل حوزهء گرم فلسفى و جذب شاگرد از اطراف و اكناف و تربيت آنها و پراكندن ايشان در بلاد مختلف ، بعد از ملا على نورى كسى به پايهء حكيم سبزوارى نمىرسد . طالبان حكمت از هر سو ، از جمله خارج از ايران به محضرش مىشتافتند . شهر سبزوار به بركت او به حوزهء فلسفى عرفانى تبديل شده بود « 2 » . مهمترين آثار حكيم سبزوارى عبارتند از : 1 - حواشى اسفار « 3 » . مفصل‌ترين و رايجترين حواشى اسفار حواشى سبزوارى است و در تبيين و حل دشوارىهاى متن به كار مىآيد ، و همواره مورد عنايت مدرسان اسفار بوده است ، آقا على مدرس طهرانى بر اين حواشى تعليقه نوشته است . 2 - تعليقات الشواهد الربوبية « 4 » اين تعليقات كه « محققانه‌تر و متقن‌تر از حواشى او بر اسفار است » « 5 » مفصل‌ترين و رايجترين حواشى شواهد است . 3 - غرر الفرائد و اللئالى المنتظمة و شرح آن دو مشهور به شرح منظومه « 6 » . منظومه به انگيزهء تلخيص و تنظيم يك دورهء كامل مسائل فلسفه و منطق سروده شده است . روش

--> ( 1 ) . اين حواشى هنوز منتشر نشده است ، نسخه‌اى از آن در مجموعهء خطى شمارهء 2318 كتابخانه ملى ملك تهران صفحهء 533 تا 549 موجود است . آقا على مدرس در بدايع الحكم رأى او را در اين حواشى مورد نقد قرار داده و از او به « فاضل بارع محقق و حكيم كامل موفق » ياد كرده است . ( 2 ) . استاد مرتضى مطهرى ، خدمات متقابل اسلام و ايران ، مجموعه آثار ، ج 14 ، ص 524 - 525 . ( 3 ) . اين حواشى همراه با نخستين چاپ سنگى اسفار و نيز با اولين چاپ حروفى اسفار ( 9 جلدى ) در تهران و قم منتشر شده است . ( 4 ) . اين تعليقات همراه با متن شواهد توسط استاد سيد جلال الدين آشتيانى تصحيح و منتشر شده است . ( مشهد ، 1346 ، چاپ دوم ، تهران 1360 ) ( 5 ) . آشتيانى ، مقدمه الشواهد الربوبية . ( 6 ) . عليرغم انتشار چاپهاى متعدد مصحح از شرح منظومه هنوز تنها نسخهء كامل شرح منظومه همان چاپ سنگى 1298 قمرى مشهور به طبع ناصرى است .